Εκκριτική ωτίτιδα

Λίγα λόγια για το αυτί

Το αυτί για να μπορέσει να εκτελέσει τις λειτουργίες του χωρίζεται σε τρία μέρη:

• Το έξω αυτί.
• Το μέσο αυτί. Χωρίζεται από το έξω με το τύμπανο και περιλαμβάνει τρία μικρά οστάρια ενωμένα μεταξύ τους σαν αλυσίδα. Είναι μια μικρή αεροφόρος κοιλότητα, που ο μόνος τρόπος επικοινωνίας της με το περιβάλλον γίνεται μέσα από ένα μικρό σωλήνα, την ευσταχιανή σάλπιγγα, που καταλήγει στο πίσω τμήμα της μύτης, δίπλα από τις αδενοειδείς εκβλαστήσεις (κρεατάκια).
• Το έσω αυτί. Αποτελείται από τα όργανα ακοής (κοχλίας) και ισορροπίας (λαβύρινθος).

Η ευσταχιανή σάλπιγγα εξασφαλίζει τον καλό αερισμό του αυτιού και απομακρύνει τις φυσιολογικές εκκρίσεις του. Ανοίγει για λίγο, κυρίως όταν μασάμε ή χασμουριόμαστε.

Εκκριτική ωτίτιδα (υγρό στο μέσο αυτί) είναι η συλλογή άσηπτου υγρού στην κοιλότητα του μέσου ωτός (ο χώρος πίσω από το τύμπανο). Ο λόγος για τον οποίο το υγρό αυτό συσσωρεύεται στο αυτί είναι η απόφραξη της ευσταχιανής σάλπιγγας (είναι μία οπή μέσω της οποίας το αυτί επικοινωνεί με το πίσω μέρος της μύτης, εκεί όπου βρίσκονται τα κρεατάκια). Είναι μία πολύ συχνή νόσος, ιδίως στην παιδική και στην προσχολική ηλικία.

Οι βασικές αιτίες για την εκκριτική ωτίτιδα είναι:

• Υποτροπιάζουσες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (ρινίτιδες, λοιμώξεις από τα κρεατάκια, αμυγδαλίτιδες).
• Υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων (κρεατάκια).
• Ανατομικοί λόγοι λόγω της μικρής ηλικίας του παιδιού.
• Υποτροπιάζουσες οξείες ωτίτιδες (μικροβιακές ή ιογενείς).
• Αλλεργική ρινίτιδα (σπανιότερα).

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της εκκριτικής ωτίτιδας σχετίζονται με την ηλικία του παιδιού:

• Μέχρι την ηλικία των 3 ετών περίπου, η πάθηση μπορεί να μην έχει ιδιαίτερα συμπτώματα. Συνήθως τα παιδιά τραβούν τα αυτιά τους γιατί τα αισθάνονται βουλωμένα. Σπανίως προκαλεί ανησυχία ή/και πόνο (με μορφή σουβλιάς που διαρκεί λίγα λεπτά) και ποτέ πυρετό, εκτός αν συνδυάζεται με λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος. Συνήθως αποτελεί τυχαίο εύρημα σε μια προγραμματισμένη παιδιατρική επίσκεψη.
• Σε μεγαλύτερα παιδιά (όπου και υπάρχει καλύτερη επικοινωνία με τους γονείς ή το σχολείο) το πιο σταθερό εύρημα είναι η βαρηκοΐα (μερική απώλεια ακοής) και το αίσθημα πληρότητας (βούλωμα) που προκαλεί στο αυτί. Η βαρηκοΐα γίνεται εύκολα αντιληπτή γιατί το παιδί ζητάει να του επαναλάβουν τι του είπαν, ρωτάει συνέχεια «τι;» και «ε;», βάζει πιο δυνατά την τηλεόραση και τη μουσική. Αυτό μπερδεύει αρκετά τους γονείς, που νομίζουν ότι το παιδί αδιαφορεί, αλλά στην πραγματικότητα δεν τους ακούει καλά. Πρέπει να σημειωθεί ότι η βαρηκοΐα αυτή είναι μετρίου βαθμού και είναι πλήρως ανατάξιμη σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, μόλις επανέλθουν στη φυσιολογική κατάσταση τα αυτιά.

Τέλος, σπανίως η εκκριτική ωτίτιδα μπορεί να προκαλεί πόνο, ο οποίος είναι παροδικός και τις περισσότερες φορές εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση ποικίλλει ανάλογα με το χρονικό διάστημα παρουσίας του υγρού στο αυτί, καθώς και με την ηλικία του παιδιού.

Οι ρινοπλύσεις με φυσιολογικό ορό (με σωστό τρόπο, το κεφάλι πρέπει να είναι σε όρθια θέση και λίγο σκυμμένο προς τα μπροστά) πρέπει να αποτελούν την καθημερινή περιποίηση της μύτης έτσι ώστε να μην παραμένουν μύξες. Αν το παιδί έχει πυώδη ρινίτιδα (πηχτές κίτρινες ή/και πράσινες μύξες), τότε συνιστώνται τοπικές αντισηπτικές ή/και αντιβιοτικές σταγόνες στη μύτη. Η αναμονή και η επανεκτίμηση από τον ΩΡΛ τις περισσότερες φορές αρκούν για τη θεραπεία της νόσου.

Η χρήση τοπικών ρινικών σπρέι είναι μία σημαντική επιλογή σε παιδιά που έχουν υγρό στο αυτί περισσότερους από 2 μήνες. Σημαντικό είναι να αποφεύγεται η άσκοπη χρήση φαρμάκων, ιδιαιτέρως των αντιβιοτικών και των αντισταμινικών, εκτός αν υπάρχει απόλυτη ένδειξη για να χορηγηθούν. Αν, για παράδειγμα, η εκκριτική ωτίτιδα είναι αποτέλεσμα αλλεργικής ρινίτιδας, τότε χρειάζεται να χορηγούνται αντισταμινικά, αλλιώς θα πρέπει να αποφεύγονται. Επίσης, αν συνυπάρχει μικροβιακή λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος, θα πρέπει να χορηγούνται αντιβιοτικά για τη λοίμωξη και όχι για το υγρό στο αυτί.

Τα βλεννολυτικά, τα αποσυμφορητικά και τα νεότερα αντιφλεγμονώδη έχουν θέση στη θεραπεία της νόσου ανάλογα με την εκτίμηση του θεράποντος ιατρού.

Τέλος, η χορήγηση κορτιζόνης από το στόμα για μακροχρόνιες περιπτώσεις (συνεχόμενη παρουσία υγρού άνω των 3–4 μηνών) θα πρέπει να είναι η τελευταία θεραπευτική αγωγή πριν από τη χειρουργική αντιμετώπιση. Σημαντική θέση στη θεραπευτική αγωγή κατέχουν οι αναπνευστικές ασκήσεις. Το μάσημα τσίχλας (χωρίς ζάχαρη, προς αποφυγή οδοντικών προβλημάτων), το φούσκωμα μπαλονιών, η χρήση μιας ειδικής συσκευής (μπαλόνι που φουσκώνεται με τη μύτη) και η εξίσωση (για τα μεγαλύτερα παιδιά) αρκούν σε αρκετές περιπτώσεις για τη θεραπεία της νόσου.

Οι φαρμακευτικές αγωγές στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων είναι αρκετές για την πλήρη ίαση της εκκριτικής ωτίτιδας. Σπανίως το υγρό παραμένει παρά τις θεραπείες, οπότε και η χειρουργική αφαίρεση του υγρού κρίνεται απαραίτητη (δεν συνιστάται χειρουργική παρέμβαση σε περιπτώσεις όπου το υγρό βρίσκεται στο αυτί για λιγότερο από 5–6 μήνες, εκτός αν συνυπάρχει άλλη ένδειξη χειρουργείου, όπως η υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων).

Οι επεμβάσεις που συνήθως γίνονται είναι η μυριγγοτομή (παρακέντηση του τυμπάνου και αναρρόφηση του υγρού) με ή χωρίς τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού (καλό είναι να αποφεύγονται όποτε είναι δυνατό), η αδενοτομή (αφαίρεση των αδενοειδών εκβλαστήσεων) και σπάνια η αμυγδαλεκτομή.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι επεμβάσεις θα πρέπει να αποφεύγονται προ του καλοκαιριού (αν αυτό είναι εφικτό), γιατί οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος είναι πολύ ελαττωμένες. Επίσης, τα μπάνια στη θάλασσα (με το κεφάλι μέσα στο νερό) βοηθούν στη θεραπεία της νόσου.

Η αναμονή και η καθησύχαση του γονιού για την υγεία του παιδιού τις περισσότερες φορές αποφέρουν τα καλύτερα αποτελέσματα στην ίαση της νόσου.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία, διαρκεί περίπου 20 λεπτά και συνίσταται στην, κάτω από το μικροσκόπιο, τοποθέτηση μικρού σωληνίσκου αερισμού πάνω στο τύμπανο ώστε να έλθει σε μόνιμη επικοινωνία το μέσο αυτί με τον αέρα. Έτσι επιτυγχάνονται και η απομάκρυνση του υγρού και ο καλός αερισμός του. Το παιδί παραμένει στο νοσοκομείο μόνο για λίγες ώρες και δεν πονά. Οι σωληνίσκοι αερισμού αποβάλλονται αυτόματα από το ίδιο το αυτί σε διάστημα 6–12 μηνών, αφήνοντας μια ανεπαίσθητη ουλή.

Οδηγίες για παιδιά με σωληνίσκους αερισμού

• Παρά το ότι δεν είναι εύκολο να περάσει νερό από το σωληνάκι μέσα στο αυτί, το παιδί πρέπει να είναι προσεκτικό π.χ. να μην κάνει βουτιές. Καμιά ιδιαίτερη προφύλαξη δεν χρειάζεται όταν λούζεται. Αν το παιδί αρχίσει να παραπονείται ξανά για βουλωμένα αυτιά, πόνους ή συνεχή έκκριση από τα αυτιά, παρά το ότι έχει σωληνίσκους, θα πρέπει να επισκεφθεί ειδικό.
• Το ταξίδι με αεροπλάνο δεν απαγορεύεται.

Μπορεί να ξαναμαζέψει το παιδί υγρό στα αυτιά του όταν πέσουν τα σωληνάκια;

Πάνω από το 90% των παιδιών απαντούν θετικά στη χειρουργική θεραπεία. Όμως το υπόλοιπο ποσοστό μπορεί να αναπτύξει ξανά εκκριτική ωτίτιδα μετά την απομάκρυνση των σωληνίσκων και να χρειαστεί πάλι να τοποθετηθούν νέοι. Ευτυχώς οι υποτροπές αυτές είναι σπάνιες και αφορούν συνήθως παιδιά με σοβαρή αλλεργία, σύνδρομο Down ή λυκόστομα.